كشتيرانى در خليج فارس اصولا از اهميت بين‌المللى فوق‌العاده‌اى برخوردار بود ، امّا به‌هرحال فعاليت كشتيرانى در اين خليج در زمستانها ، خطرناك تلقى مىشد . « 692 » بنادر اصلى ايران در اينجا ، مانند جزيرهء كيش ( قشم ، قيس ) « 693 » و نيز هرمز كه بعدها اهميّت زياد يافتند ، در آن زمان كمتر از سيراف ( در ساحل ، واقع در جنوب شيراز ) معروف بودند . « 694 » در سيراف ، تاجران ثروتمندى بودند كه با هندوستان و چين دادوستد مىكردند و حتى در بصره نمايندگى داشتند . درآمد گمركى سيراف در سال 299 ه / 912 م به 253000 دينار مىرسيد . « 695 » واردات اينجا عبارت بود از : عود ، عنبر ، كافور ، مرواريد و ماهى ، خيزران ، عاج ، آبنوس ، صندل ؛ دارو ، فلفل و انواع ديگر ادويه . « 696 » با وجودى كه مسقط ( عمان ) ، بصره و دبول در مصب سند و نيز عدن ( مسلمانان نواحى دريايى ساحل جنوب شرقى عربستان را جزو خليج فارس محسوب مىكردند ) هم بندرهاى غير قابل توجهى نبودند ( هرچند كه امنيت آنها به طور كلى توسط دزدان دريايى بومى در سواحل عربستان محدود مىشد ) ، « 697 » اما برترى ايرانيان آن‌چنان اهميّتى يافت كه زبان فارسى به زودى ، زبان دادوستد مسلمانان در نواحى ساحلى تا هندوستان ( و

--> ( 692 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ، ص 86 و بعد . ( 693 ) . رجوع كنيد به : Benj , 188 سطر آخر و بعد . ( 694 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 34 ، 139 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 290 و بعد ؛ ياقوت : معجم البلدان ، ج 5 ، ص 193 و بعد . - درباره سيراف و هرمز رجوع كنيد به : Sir ( Marc ) Aurel Stein : Archaeological reconnaissances in Southern Persia , S . 125 , 129 , 132 ( im Geographical Journal LXXXIII , Jan . / Juni 1934 , S . 119 - 135 , mit einer Kartenskizze u . Abbildungen ) ; Schwarz II 59 - 64 . ( 695 ) . ( منسوب به ) بلخى ( كتابشناسى 71 ) ، ص 181 و بعد - رجوع كنيد به : Herzfeld , Sam . VI 114 براى مثال ابو يوسف : كتاب الخراج ، ص 80 - 76 : در مورد گمركات ( 5 / 2 درصد براى مسلمانان ، 5 درصد براى اهل ذمّه ، 10 درصد براى خارجيان ) گزارش مىدهد ، در حين اينكه عملا از روزهاى كار و روزهاى تعطيل ايرانيان در طول هفته اطلاعى در دست نيست . ( 696 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 154 ؛ حدود العالم ، ص 127 . ( 697 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ، ص 86 و بعد .